Hazır cümleler vardır. Genellikle ünlü yazarların seçkin şiirlerinden yahut, öykülerinden cımbızla seçilmişlerdir. Hatta şairlerden çok söyledikleri ve bizim de poster diye astığımız sözlerini biliriz.
Özdemir Asaf'ı bazılarımız tanırız örneğin. Daha azımız birkaç şiirine dikkat etmiştir. Çok daha azımız tüm şiirlerini gözden geçirmiş, hayatı ve yaşam kaygısıyla ilgili fikir sahibi olmuştur. Ama "tüm renkler aynı hızla kirleniyordu, birinciliği beyaza verdiler" lafını hepimiz duymuşuzdur. Hatta kulağımıza biraz banâl gelir. Ucuz edebiyat çağırışımı yapar. Çünkü tüketmişizdir onu ucuz poster ve iletilerle. Halbuki kaçımız okumuştur, Asaf'ın tüm renklerle oturup sohbetlendiği öyküsünü? Onun kurduğu karmaşık ve bir o kadar da saygıdeğer düşünce ağına biraz da olsun tanık olmadan ne cürretle onu anladığımızı savunabiliriz? Kör bir kendine mâl etme içerisinde, altını hepten boşaltıp cebimizde gezdirebilecek kadar hafifletir öyle sarfederiz seçkin sözcükleri.
Büyük yazarların emeğini ve emelini hiçe sayarak bu sözleri topluma malederiz. Onların amacı, her başı sıkışan ne manaya geldiğini anlamadan söylesin diye kulağa melodik gelen aforizmalar yumurtlamak değildir. Zaten bu amaçla yazılan aforizmalar, duyarlı dimağlara ulaşamazlar. Ama biz tüketmeye bayıldığımız için, ağzımıza pelesenk ederiz, sırf söylemesi keyifli diye. Halbuki büyük şair ve yazarlar, o tek atımlık sözleri, yıllar ve özümsemelerle damıtmışlardır aslında. Bizse hoyratça içmeyi severiz değil mi? Hatta anlatmayı severiz şöyle içerim diye. Tüketirken o sözleri, ne demek istediklerini hemen hemen hiç düşünmeyiz. Niye yazıldıkları önemsizdir. Sözler bizim için misyonunu tamamlamıştır. Hayatımızın önem verdiğimiz bir parçasını, kelimelere ve aşina olduğumuz kavramlara indirger.
Bu durum sanat eserleri ile günlük tecrübeler ile sınırlı değildir. Karşımızdaki insana da bunu yaparız aslında. Önce içgüdüsel olarak yaftalarız. Öngördüğümüz yaftayı beğenirsek muhabbetimizi ilerletiriz. Samimiyet arttıkça, tanıdıklığımız da artar. Artsın isteriz çünkü. Ama bir insanı tanımak, onu anlamak zordur. Kendimizden bile emin olamazken bir diğer insana dair tam kavrayış neredeyse imkansızdır. Bu sefer de kolaya kaçarız. Bildiğimiz, fikir sahibi olduğumuz insanlara benzetiriz onu. Yahut bize yakın olan taraflarını hemen tespit eder, kişiliğiyle ilgili yine üzerimize düşmeyen bir çözümlemeye girişiriz. Emek gözümüzde büyür. "Uğraşamayız" dolayısıyla indirgeriz. "Komik" olur bizim için o artık, "hassas" olur, "duyarlı", "duygusal","karizmatik", "konuşkan", "sıkıcı", "güzel", "aptal" olur. 3-5 kelimenin dışında çok da anlatacak şeyimiz yoktur onunla ilgili. "O" herhangi biri, herhangi bir sıfat olabilir. Ama indirgenmiştir. İçimiz rahat, kendimizden emin, ilişkimize devam ederiz.
Anlaşılmazlığı takdir etmek zor iştir. İndirgemeden ve indirgenmeden, karşımızdaki insanın, sırf insan olmasından dolayı taşıdığı binlerce rengin, binlerce olasılığın çeşitliliğini etkisiz bir eleman olarak takdir etmek güçtür. Yalnızlaştırır insanı, şayet anlamlandırmadan muhabbet edemiyorsanız. Korkutuyorsa sizi bu muğlaklık zaten içgüdüsel olarak indirgemeye çalışırsınız. Ama komik olan da şu ki biri sizi indirgediği zaman hemen bozuluverirsiniz. Hepimizin yaptığı gibi...
Tablolar: Picasso
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder