Jestler üzerine

Jestler yapılır. Sıradan mıdır? İçimizden geldikten sonra ne kadar farkeder? Yaptıklarımızın başkalarına benzemesi güzelliğini azaltır mı hissettiklerimizin?
Değer mi kendimizi alıkoymaya iyi hissetmekten, sırf birilerine benzeriz kaygısıyla?

Çıplaklık üzerine

Modern sonrası edebiyatta ve düşünüşte bir benzetme vardır. Sözlük çıkmazı yahut sözlük paradoksu diye geçer. Anlatmak istediği kabaca şöyle özetlenebilir; her "şey, bir başka "şey" üzerinden tanımlanır dolayısıyla gerçeklik yoktur, yalnızca bir tanımlama ve kabullenişten ibarettir. Bir kelimeye sözlükten bakarsınız, örneğin kalem yazı yazmak için kullanılan alet der sözlük sonra yazıya bakarsınız, başka bir tanım ortaya çıkar. Ancak yeni tanım da farklı tanımların kontrol edilmesine sebep olacaktır. Böylece sözlükten asla çıkamayız.
Aynı şeyi yeni icatlarda da görürüz. Örneğin walkman ilk çıktığında "portable casette player with in-ear speakers" yani "kulakiçi hoparlörlü taşınabilir kaset çalar" şeklinde piyasaya sürülmüştü. Walkman yeni bir tabirdi ve tanımlanabilmek için aşina tabirler kullanılmıştı.
Sosyal yaşantıda da bunu yaparız. Daha evvel de bahsettiğim gibi; karşılaştığımız yeni şeyleri hayatımızdaki bildiğimiz şeylere indirger anlaşılır kılmaya çalışırız. Çözümleriz. Çözümlendikten sonra yeniliği ve orjinalliği kaybolur.
Kendimizi çözümleyebilir miyiz peki? Daha doğrusu çözümler miyiz? Bunu ister miyiz? Her davranışımızdaki motivasyonu, varoluşumuzun sebeplerini bilerek, orjinalliğimizi kaybetmek ister miyiz? Bu soru ister istemez Marx'ın ortaya koyduğu "Dünyanın büyüsünün bozulması" kavramını aklıma getiriyor. Marx bu tabiri kapitalist düşünce yapısının ve nedensel yaklaşımın kümülatif dünya algısına etkisini açıklarken kullanmıştı elbette. Ancak düşüncemi açıklarken bu örneğin kullanışlı olacağını düşünüyorum. Marx'a göre bilimsel açıklamalar dünya üzerindeki mistisizmi kaldırmasa da epey zayıflatmıştır. Bir bir maddeleşen kavramlar, üzerlerine yazılmış masal ve kabullenişleri kaybetmiş, nedenleri ile ortaya koyularak metalaştırılmıştır. Bunun iyi birşey olup olmadığı "bakan göze" göre değişecektir. Aynı durumu kendimizi anlamak için düşünürsek, kendimizi ve yaşam motivasyonumuzu tam olarak anlarsak bu bize kullanabileceğimiz ölçüde bir bilinç kazandırır. Amaç ve ödevlerimizi gerçekten olduğumuz ve yapabildiğimiz şeylere göre düzenler, tepkilenmelerimizi bu devinimle kontrol altında tutabilir; en nihayetinde "tutarlı" ve "kendimize yakışır" şekilde yaşayabiliriz. Bununla birlikte bu tam kavrayış durumu orjinalliğimizi ve "bilinmeyenin çekiciliğini" de ortadan kaldırabilir. İndirgenmekten hoşlanmayız doğal olarak, peki gerçekten çözümlendiğimizi hissedersek ne düşünürüz?

Bu durumu tartışmamın sebebi buna benzer bir hissiyata kapılmış olmam aslında. Albert Camus'nun hep vurucu bir yanı vardı zaten benim için. Günlük bunalımların, insani kaygıların iyi bir çözümleyicisi olarak nedense hep bir gaddarlık ve soğukluk hissetmişimdir yazdıklarında. Sanırım bu durumun sebebi tamamen olmasa da hayat görüşümün önemli parçalarını çözümleyebilmesidir. Yine buna benzer bir duygu yaşadım. Ancak bu seferki sanırım en ağır olanıydı.
Nasıl ve ne konuda çözümlediğinin esasen bir önemi yok. Bu noktada mühim olan bu durumun üzerimde yarattığı hissiyat.

İlk okuduğumda kendimi çıplak hissettim. Üzerimdeki hiçbirşey gerçekte olduğum şeyi maskelemeye yetmez olmuştu. Anlaşılmak daimi kaygılarımdan biriydi. Ya çözümlenmek? Nasıl titrediğimi halen hissedebiliyorum. Korkmuştum. Bu yüzden Camus'ya gaddar diyorum sanırım. Soğuk gelmesinin sebebi çıplaklığımla üşümüş olmam olsa gerek. Kendisinin bana getirdiği bakış açısı ürpertiyordu belki, ancak birçok şeyi de anlamlandırmaya yarıyordu. Yapmakta ve hissetmekte olduğum şeyleri daha anlaşılır kılmıştı bu durum. Ne yapıp ne yapamayacağımı daha iyi ölçebiliyordum sanki. Üzerine düşündükçe, ürpertim geçtiği gibi üzerime de bir rahatlama geldi. Bir kez daha okudum. Bağnazlığım ve kabullenememezliğim ile atladığım yeni şeyleri tekrar idrak ettim.
Çözümlemek dürtüsü ile güdülmeye alışmışken bir anda çözümlenmiş olmak farklı bir durumu ortaya koydu. 60 sene evvelden seslenen bu adamın karşısındaki çıplaklığım elbette suni ve geçiciydi ancak kendi kendimi çözümlemiş olmam kaçılacak bir durum değil biliyorum. Bir yandan yer yer yadırgadığım yaklaşımıma bir liman bulmuk beni rahatlatırken öte yandan, 4-5 paragrafta anlatılabilecek kadar basit bir varoluşa da karşı çıkıyorum.
Görüldüğü üzere çıplaklık hissi bir telaş uyandırıyor. Örtecek birşeyler aramaya başlıyor insan yahut hızla bir zemin hazırlamak istiyor çıplaklığına. Peki çözümlediklerimiz? Onlara da az da olsa bu duyguyu yaşatıyor muyuz? Belki de bu yüzden akıl almaktan hoşlanmamamız, yararımıza da olsa istemiyoruz bizi bizden daha iyi anlayan birinin varlığını kabul etmeyi.
Bir dönüm noktası burası. Daha fazla çözümleyip daha fazla soyunup "büyümüzü bozmalı mıyız" yoksa bir noktadan sonra artık serbest mi bırakmalıyız zihnimizi? Daha da önemlisi zihnimiz bizi rahat bırakır mı? Bu soruların cevaplarına sanırım biraz daha var...

Tablo: Delvaux

Küre üzerine

Benim ufaklık düşlerim arkalarda kaldı biraz. Hem eskisi kadar naif ve heyecanlı da değilim biliyorum. Bir garip halden diğerine değişiyor, o çok değerli addettiğim ruhum. En ufak bir fark yaratmıyor içimdeki fırtına dışımdaki dünyaya. Eskiden içinde minyatür kentler barındıran cam küreler vardı. Masanın üzerinde yahut bir rafta dururlardı. İçinde kar’a ithaf beyaz tanecikler , şehrin üzerine bir dinginlik vererek dururlardı.  Ve biz o durgunluğu her farkettiğimizde rahatsız olduk. Dinginliğin taneciklerini tipiye çevirinceye kadar elimizde sallardık küreyi. Yerine koyar, rafın üzerinde duran küredeki fırtınayı izlerdik. Çok kısa sürerdi zaten fırtına, -zaman da minyatürdü küredeki herşey gibi- bizim ilgimiz ise daha evvel kaybolurdu. Ben örneğin son  kar tanesinin sabitleştiği ana hiç tanıklık etmedim. –siz gördünüz mü?- belki gördünüz . Ama kesin olan şuydu ki; Rafı hiç etkilemedi cam kürenin içindeki hal. Belki dekorasyonunu biraz değiştirdi olduğu haliyle ama fırtına hiç birşeyi değiştirmedi.

Uzun, çok uzun bir rafta cam küreler gibiyiz. Sanırım. -Emin olmamam gerektiğinden emin  olacak kadar haksız çıkıp mağlup olduğumdan sanabiliyorum ancak-  Bir ilüzyon var dilden dile anlatılır küreler arasında. Derlerki; yeteri kadar çabalarsan yanındaki kürenin fırtınasını dindirirmişsin. Halbuki “zamanla ‘herşey’ geçer” demek kimsenin aklına gelmediği gibi, etkisizliğimiz; yalnızca komşu kürelere olan etkisizliğimiz değil, kendi içimizdeki çaresizliğimiz de görünmez oluyor.  Fırtınalar zamanla diniyor, siz sırça sınırlarınızdan bir adım dışarıda süs malzemesi oluyor, bir adım içeride ise o hayat denen yapışkan sıvının akışına en ufak etki edemiyorsunuz.

Bunun farkında olmak hüzünlü mü? Aksine yeni bile değil aslında. Ama bazı şeyleri

bir toz bulutu, bir kararsızlık balonu gibi bırakmak daha hayırlı sanırım.

Hem doğru olup olmadığı konusunda da şüphelerim var. Esasında şüphem falan yok. Düpedüz içimden gelen ve köküne kadar inandığım bir argüman. Öteyandan laflarımı yutmaktan boğazımın tahriş olduğunu hissediyorum. Dolayısıyla çiğniyorum biraz.

İndirge(n)mek üzerine

Biz tanımak isteriz. Karşılaştığımız şeyler tanıdık olsun, içimizde yer etmiş birşeylere benzesin isteriz. Derler ya insan anlamadığından korkar diye belki güvende hissetmek için anlamaya çalışırız.
Hazır cümleler vardır. Genellikle ünlü yazarların seçkin şiirlerinden yahut, öykülerinden cımbızla seçilmişlerdir. Hatta şairlerden çok söyledikleri ve bizim de poster diye astığımız sözlerini biliriz.
Özdemir Asaf'ı bazılarımız tanırız örneğin. Daha azımız birkaç şiirine dikkat etmiştir. Çok daha azımız tüm şiirlerini gözden geçirmiş, hayatı ve yaşam kaygısıyla ilgili fikir sahibi olmuştur. Ama "tüm renkler aynı hızla kirleniyordu, birinciliği beyaza verdiler" lafını hepimiz duymuşuzdur. Hatta kulağımıza biraz banâl gelir. Ucuz edebiyat çağırışımı yapar. Çünkü tüketmişizdir onu ucuz poster ve iletilerle. Halbuki kaçımız okumuştur, Asaf'ın tüm renklerle oturup sohbetlendiği öyküsünü? Onun kurduğu karmaşık ve bir o kadar da saygıdeğer düşünce ağına biraz da olsun tanık olmadan ne cürretle onu anladığımızı savunabiliriz? Kör bir kendine mâl etme içerisinde, altını hepten boşaltıp cebimizde gezdirebilecek kadar hafifletir öyle sarfederiz seçkin sözcükleri.
Büyük yazarların emeğini ve emelini hiçe sayarak bu sözleri topluma malederiz. Onların amacı, her başı sıkışan ne manaya geldiğini anlamadan söylesin diye kulağa melodik gelen aforizmalar yumurtlamak değildir. Zaten bu amaçla yazılan aforizmalar, duyarlı dimağlara ulaşamazlar. Ama biz tüketmeye bayıldığımız için, ağzımıza pelesenk ederiz, sırf söylemesi keyifli diye. Halbuki büyük şair ve yazarlar, o tek atımlık sözleri, yıllar ve özümsemelerle damıtmışlardır aslında. Bizse hoyratça içmeyi severiz değil mi? Hatta anlatmayı severiz şöyle içerim diye. Tüketirken o sözleri, ne demek istediklerini hemen hemen hiç düşünmeyiz. Niye yazıldıkları önemsizdir. Sözler bizim için misyonunu tamamlamıştır. Hayatımızın önem verdiğimiz bir parçasını, kelimelere ve aşina olduğumuz kavramlara indirger.
Bu durum sanat eserleri ile günlük tecrübeler ile sınırlı değildir. Karşımızdaki insana da bunu yaparız aslında. Önce içgüdüsel olarak yaftalarız. Öngördüğümüz yaftayı beğenirsek muhabbetimizi ilerletiriz. Samimiyet arttıkça, tanıdıklığımız da artar. Artsın isteriz çünkü. Ama bir insanı tanımak, onu anlamak zordur. Kendimizden bile emin olamazken bir diğer insana dair tam kavrayış neredeyse imkansızdır. Bu sefer de kolaya kaçarız. Bildiğimiz, fikir sahibi olduğumuz insanlara benzetiriz onu. Yahut bize yakın olan taraflarını hemen tespit eder, kişiliğiyle ilgili yine üzerimize düşmeyen bir çözümlemeye girişiriz. Emek gözümüzde büyür. "Uğraşamayız" dolayısıyla indirgeriz. "Komik" olur bizim için o artık, "hassas" olur, "duyarlı", "duygusal","karizmatik", "konuşkan", "sıkıcı", "güzel", "aptal" olur. 3-5 kelimenin dışında çok da anlatacak şeyimiz yoktur onunla ilgili. "O" herhangi biri, herhangi bir sıfat olabilir. Ama indirgenmiştir. İçimiz rahat, kendimizden emin, ilişkimize devam ederiz.
Anlaşılmazlığı takdir etmek zor iştir. İndirgemeden ve indirgenmeden, karşımızdaki insanın, sırf insan olmasından dolayı taşıdığı binlerce rengin, binlerce olasılığın çeşitliliğini etkisiz bir eleman olarak takdir etmek güçtür. Yalnızlaştırır insanı, şayet anlamlandırmadan muhabbet edemiyorsanız. Korkutuyorsa sizi bu muğlaklık zaten içgüdüsel olarak indirgemeye çalışırsınız. Ama komik olan da şu ki biri sizi indirgediği zaman hemen bozuluverirsiniz. Hepimizin yaptığı gibi...

Tablolar: Picasso

Enver İbrahim Üzerine

Şöminenin önünde bir kedi uyuşsun. Öyle uyuşsun ki, ateşi hızlandıracak kadar bile hareket etmesin. Kırmızı koltukların ardında ufak bir sepet, içinde kedi, hiç hareket etmeden bir tablo oluştursun. Anlatmak isteyelim bu tabloyu. Anlamak isteyelim. Ama bozmadan. Ağzımız hareket ederse ateşin titreşeceğini bile bile yine de anlatmak isteyelim. Anlatmakta iken göreceğimiz şeyi değil, anlatmak istediğimizi anlatmak isteyelim. Elimizden birşey gelmesin mesela. Gözlerimizi bile kırpmaya çekinirken, orayı anlatarak bize ait etmek isteyelim.
Anouar Brahem bunu yapıyor işte. Dinginliği anlatıyor, onu yaşatıyor bize ezgilerinde. "Risk nedir?" sorusuna boş kağıt veren çocuk gibi, onu tanımlamıyor; ondan bir kesit sunuyor. Udun tellerinden çıkan sesler sanki piyanodaki boşlukları buluyor. İkisi aynı anda çalarken bile hiç iki kat olmuyor ses. Hiç üst üste binmiyor. Yanyana hiç bitmesini istemeyeceğimiz bir uyum içerisinde uzağa uzuyor. Bizi de yanında götürüyor.


Fotoğraf: Tuğçe Kılınçlı

İlüzyon üzerine

Kesinsiz olguların varlıkları ile birlikte yanlarında vaadedilmiş sözler getirmekte oldukları, söylenecek birşey bulunamadığında daha çok gözümüze çarpıyor. Hem, hepimiz güvende hissetmek istiyoruz kendimizi, güvenmek istiyoruz; hem de ağzımızdan çıkan lafların büyüklüğünde ezilmek istemiyoruz. Dolayısıyla elimizdekini kabullenmek yahut olan biteni olduğu gibi yaşamak çok zor oluyor. Şayet hani gerçekten güveniyorsak elimizdekine, bir üst perdeden çalmaya başlıyor vaatlerimiz. Uyumlu sözcükler, çabasız sarfediliyor. Ancak farkediliyor ki sonradan, büyükmüş hakikaten verilen sözler, öyle büyükmüş ki tereddüte götürüyor; bu sefer bu tereddüt yaşatmıyor bizi. Güvenmek ve üzerine büyük konuşmak istediğimiz olguyu sorgulamaya başlıyoruz. Sonuçlar şaşırtıcı oluyor. Çünkü evvelden ümitli bir inançla değerlendirdiğimiz şey artık eleştirel bir gözlüğün ardında kendini kanıtlayamıyor. Üstelik biz romantik içgüdülerimizle olgunun - herhangi bir destekleyici argüman olmadan- kendi kendini meşrulaştırmasını istiyoruz.
Ve sonuç, birkaç seçkin-şanslı örnek dışında aynı oluyor. Kafamızda oluşturduğumuz şeyin gerçekteki geçersizliği, kafamızın içindekini de yıkıyor. İşler bu duruma geldiğinde iki temel seçenek çıkıyor önümüzde.
İlk olarak olgumuzun yetersizliğini, hamlığına vakit isterliğine veririz. İçimizden de sabırsızlığımıza söveriz. -Halbuki çok hipokratçadır bu, çünkü sorgularken de bunu kaçınılmaz olarak yaptığımızı biliyorduk- Eski bakış açımızın rahatlığını özlediğimizden, eski gözlüklerimizi takmaya çalışırız. Ancak daha da bozulmuş gözlerimize eski gözlükler iyi gelmez. Bir müddet kabulleniriz baş ağrısını. Bir müddettir bu, çünkü aslında kabullenmekte değil, zaman vermekteyizdir. Zaman veririz çünkü isteriz ki eski gözlüklerin camları değişsin, çerçevesi aynı kalsa da. Yani isteriz ki olgumuza yine can-ı gönülden inanalım. Bir mucize olmasa da bir sıradışılık romantik beklentilerimizi tatmin etsin ki, güvenelim. vaatlerin altında ezilmeyelim.
Bir diğer seçenek ise aslında hep ilk aklımıza gelen seçenek. Yani bırakmak, olgudan vazgeçmek, terketmek. Ve yeni olgular aramak, bulana kadarki bocalamayı göze almak. Genelde ilk seçeneği değerlendirmeden bu seçeneği tercih etmeyiz. Ancak kabullenmeye çalışmak para etmeyince bu sefer tek seçeneğimizi, kendi tercihimizmiş gibi gösterir; "aslan yürekliliğimizi" adeta bağırarak, vazgeçtiğimizi söyleriz. Bu terciğimiz bizi ilüzyonumuza götürür. Vazgeçebilme opsiyonunun bize yapıştırdığı özgür olma yaftasını yanağımızda sıcaklıkla hissederiz.
Halbuki tüm bu anlatılanlar bir özgürlüğün değil, bir bağımlılığın anlatısıdır. Temel olan bağlanma ve güvenme ihtiyacıdır. Başaramayıp vazgeçmek ise özgürlük değil, yeni bir bağımlılığa hazır olmaktır...

Fotoğraf: Can Esmer

Kış erinden g üzerine

keyifsiz başlangıçlarda dinleyiniz
belki birşeylerin mutlu sonudur..

Zaman geçiriyor başlıklı yazı üzerine

" Zaman geçiriyor. Çığlık çığlığa gemiyi takip eden martılar, çocuğun sevinçle attığı simit parçalarına doğru pike yapıyor, havada kapıyor, suya düşenlerin ardından denize alçalıyor, paylaşamayınca çarpışıyor, yükseliyor kanat çırpıyor, bu sefer de karnını doyuramamışsa, gerisi geri sıranın sonuna uçuyor. Zaman geçiyor. İnsanları izliyor. Ufak ve ismini haketmeyen sandalın altında bitmiş sigarasıyla yenisini yakan adam da, kafasında takkesi geminin pervanesini görmeye çalışan da, hemen arkasında kendince oturak bellediği halat koç başına çöküp kalmış ve içten içe dua eden kadın da aynı şeyi yapıyor aslında. Zaman geçiriyor. Ve ekmek atan kızın babası da ve karşısında oturan iki genç kıza iştahla bakan delikanlı da ve hararetli hararetli konuşan kızlar da. Bu gemide yaşayanlar ve bu gemide yaşamak isteyen küçük kız hariç herkes zaman geçiriyor.
Gemiden inecek adam. Karşılayanı var mı yok mu onu bile bilmiyor ama inecek. Yalnızca samimiyetsiz sesleri taşıyan makinesi elinde, bir az evvel duyduklarını sindirmeye çalışıyor. Martı sesleri yavaş yavaş diniyor. Ne zaman kapattığından habersiz gözlerini açıyor, martılar, oturan çaresiz kadın, takkeli adam, konuşan kızlar, ufak kız çocuğu sesleri hariç oradalar. Sessize alınmış bir televizyon gibi geliyor adama bu görüntü, ağızlar açılıp kapanıyor, gagalar inip kalkıyor, hiç ses çıkmıyor. Tüm bunlar, tıpkı bir televizyon yayını gibi sunulmuş gerçekliklerinde seslerini kaybetmiş; yalnızca telefonunda duyduğu ses yankılanıyor kulağında. Tek gerçeklik; O. Bu gemideki herşeyin toplamı zaman geçirmek için izlenen bir filmin varlığından farksız. Ve film bitecek ve adam gemiden inecek ve ..
Güzel bir günün habercisi olduğunu varsaydığı tüm belirtileri bir bir aklından geçiriyor. Komşusunun gülümsemesinden, kapıcının yumurtaları kırmadan getirmesine kadar hepsini alt alta geçiriyor aklından. Aynada gördüğü sevimsizliği, başparmağındaki kağıt kesiğini, ekşi çıkan sıkma portakalları es geçiyor. Ufak saçma belirtilerin hayatta belirleyici olduğuna inanmayışını es geçiyor. Batıl olmayan inançlarını es geçiyor, görmediğine inanmayan dolayısıyla çoğu kez inançsız kalan kendisini olduğu gibi es geçiyor. Yalnızca bu günün iyi geçeceğine dair birşeyler bulmak istiyor. Ufacık bir kırıntı arıyor hiç olmazsa martılara atacak kadar. “Ekmeği atarken bir dilek tut, martı yakalarsa dileğin gerçekleşir” lafına inanmadığını es geçiyor. Dilek tutabilecek kadar ekmek kırıntısı, çeşmeye atacak kadar bozuk para, ağaca bağlayacak kadar bir bez parçası arıyor içinde. Tüm sunulmuş –ve tarafından inanılmış- gerçeklikler sessize düşerken, tek gerçekliğini onamak için inanmadığı herşeye saldırıyor. Geminin kıç tarafında sımsıkı duruyor, başı denize dönük, gözleri açık, denize bakmıyor, martılara bakmıyor, gözünün önünde parıldayan ışıklı ekrana bakmıyor. "

Bunu bir gemi yolculuğu sırasında yazmıştım. Buluşacağım kimse yoktu aslında. Eve gidiyordum. Gerçekten de zaman geçirmek için yazmıştım yani. Şimdi dönüp okuyunca değişik bir alegori uyandı kafamda. Tümevarım denir belki buna. Mikro bir örneği bir makro gerçekliği anlamlandırmak için tüketmek..
Bazı yaşantılar birer gemi yolculuğu gibi. Hani yolculuk bitecek, kapak açılacak ve inecekmişiz gibi. Gemi güzel, renkli, tatsız, kalabalık, tenha, pis, yepyeni, farketmeden. Nasıl olsa bitecek ve ineceğiz. Geçici. Ve biz hayatımızın kalıcılığına devam edeceğiz. Söyler misiniz o kalıcı olan tam olarak nedir?
Evimiz mi? Okulumuz? Kafamızda canlandırdığımız buluşma?

Hiçbirşey kalıcı değil sanki. Yahut herşey geçici. Belki de kalıcılık dediğimiz hayatımızın öğeleri için geçerli bir kavram değil. Hayat, tüm bu geçiciliklerin kümülatif toplamı sanırım. Biz bu modüler gerçeklikleri kendi harcımızla birleştirip bir hayat oluşturuyoruz kendimize. Ve sanki beğenmediğimiz tuğlalara da geçici diyoruz...
Yahut ben ucuz edebiyat yapıyorum

Fotoğraf : Can Esmer

Orkestra şefinin küçük parmağı üzerine

Senfoni orkestralarının konserilerinin bence en güzel yanı, çalan ve dinleyen herkesin ölçülü, şık ve hafif bir gülümsemeyle davranması sanırım. Farkındayım bu doğal değil, hatta bir nebze de olsa kendini beğenmişçe ve snobça. Sırf fraklı adamların konseri olduğu için giyilmekten kıçı aşınmış kot pantolonumuzu çıkarıp kumaşlara sarılmamız bize ait değil. 2 saatlik konser için sanki hep böyle giyiniyormuşuzcasına bütün gün siyah takımlarımızla caka satmamız hayli yapmacık. Hatta tüm ciddiyetimize ve "klasik müzik dağarcığımız"a rağmen çocuksu. Yetişkinlerin yanlarında ciddi tavırlara sürüklenen, kendilerine 5-6 beden büyük üniformalarla bulunduğu yerde sırıtmayıp çocuk olduğunu belli etmemeye çalışan çocuklar gibi bazıları.
Ben yine de seviyorum. Hiç değilse insanların bu tavırlarını incelemekten zevk duyuyorum. Ayrıca günlük yaşantımızın neresinde kuyruklu bir ceket giymeyi meşrulaştırabiliriz ki? Kaçımız her yıl Cumhuriyet balosuna katılabiliyor?
Dün yine böyle bir organizasyona katıldım. Debussy ve Ravel gibi keyifli bestecilerin parçaları seçilmişti. Konseri baştan aşağı anlatacak değilim. Yalnızca gözüme takılan ufacık bir kıymıktan bahsedeceğim.
Orkestra şefi renkli bir adamdı bunu söylemeliyim. Epey de başarılı bir yönetici olduğunu da takdir etmek bana düşmese de söyleyebilirim. Müziğin ana temasından uzaklaşan, piyanonun yahut yaylıların arasından sıyrılan her bir enstrümanın giriş sekansını işaret parmağı ile işaret ediyordu o enstrümanı çalana.
Garip olan, arka sıralarda yerini almnış fagot sanatçısına her seferinde sağ elinin küçük parmağı ile işaret ediyordu. Nereden gördüm? Bilmiyorum. Bir şekilde dikkat etmişim. Fagotun canondan çıktığı zaten topu topu 5-6 yer vardı konserde ve her seferinde küçük parmağın hoyrat işaretini gördüm. Fagot sanatçısının ise bir kere gülümsemeye yakın bir bakış attığını yakaladığımı sanmıştım. Ancak bir türlü emin olamadım.
Konser bitti. Bir yarım saat kadar konserin olduğu kompleksin içinde oyalandım. Tam çıkarken. Fagot sanatçısını gördüm. Sigara içiyordu. Kafasını benden yana kaldırdı, sigarayı tuttuğu eliyle diğer elinin küçük parmağını göstererek, "aklımda Ender Bey, aklımda" dedi. Orkestra şefi arkamdaymış meğerse. Yüzüme bir gülümseme yayıldı. Ender Bey'in de gülen sesini duydum. Demek ki ladesti bütün mesele. Demek ki orkestra şefi ladesi kazanmış artık her ne ise fagot sanatçısına borcunu hatırlatmıştı konser boyunca. Kendimi bu ayrıntıyı farkettiğim ve bu hareketin arkasındaki bu keyifli hikayeyi öğrendiğim için şanslı saydım. Tüm frakların, şaşmaz disiplinin, ölçülü alkışların ardında böylesine naif ve doğal birşey farketmek çok hoşuma gitti.
Ve üzerimde ceket de olsa altımdaki kot pantolonumun yarattığı yabancılık duygusunu da silip attı içimden...

Ane Brun - Big in Japan

çok naif çok sade

Serin duruş üzerine

Sürtünme katsayısı artarsa, kinetik enerjinin ısı enerjisine dönüşmesi hızlanır diye öğrettiler bize.
Gözümde canlanan bir resim var. Bu resme yakın. Hızla akan bir nehrin ortasında bir kaya.
Hayat akıyor. Yaz aylarında miskinleşip, kış aylarında birikip, bahar aylarında üzerimize boca oluyor. yutuyor bazen bizi, bazen nazikçe yüzümüzü okşuyor. Akıyor..
Ne kadarını yakalayıp ne kadarına kayıtsız kalacağımız bize kalmış. Yumuşak hatlı suya izin veren, çok etkilenmeyen ve çok da etkilemeyen iyi aerodinamikli bişeyler mi? Yoksa olabildiğince girintili çıkıntılı zorlayan, zorlanan çetin bir model mi?
Hayata karşı bu duruşun nasıl oluşacağı tamamen bizim elimizde ancak hangisini isteyip hangisinden keyif alıp hangisine katlanabileceğimiz ise yaşamımız ve olduğumuz insana göre çoktan belirlenmiş bile.
Su akar, bize sürtünür biz ısınırız. Isınırız, aşınırız, eririz, yumuşar ve nihayet kopar akıntıya karışırız. Hayatın bizi altedeceğinden eminken niye uğraş verelim diye düşünür adam zaman zaman. Nasılsa bu durduğum yeri terkedeceğim ve başka bir yere gidene kadar bir kum zerreciğine aşınacağım. Bana ait en ufak birşey olmayacak artık bu nehirde.
Adam bazen hayır der. Hatta bazen anlatır bile içindekini, çocukça ve naifçe yaşadığı hayat motivasyonunu dillendirir.
"Dururum durduğum yerde. Gelişine yaşayamam, akıntısına kapılamam. Çünkü akıntının taşıdığı yeri beğenmezsem bu durumun hesabını olduğum insana veremem.
Dururum. Hem de tutabildiğim kadar suyu tutmaya çabalayarak. Yakalarım elimden geldiğince ne akıyorsa bana doğru. Arttırırım sürtünme katsayımı. Aşınırım ama aşınmamaya çalışırım. Bilirim ısıtır, eritir beni bu akıntı. Ama ben serin kalırım. Yosun tutarım, rüzgarı yakalarım. Çok ciddiye almam o kadar belki, ama oyuklarımı kendime ait ederim. Fazla kafaya takmam, muhafaza ederim serin duruşumu.
Olmaz belki yapamam. Ama bunu denerken aşınırım hiç olmazsa, bilinçsizce kaybederken değil parçalarımı hayat debisinde.
Olduğum adamı bilirim önce, bildiğim adamı olurum sonra serin dururum tüm sürtünmelere kayıtsız, bir yandan da dolaştırırım suyu içimde, bilirim akıp gidendir benim sevgilim..."
Adam acemidir belki, belki bilgedir, belki aptaldır, belki çocuktur. Ama öyle ya; acemilerin şansı vardır, bilgeler yanılmaya ve ders çıkarmaya hazırdır, aptallar zaten anlayamazlar yanıldıklarını, yavan kabullenişleri içinde boş ve memnun sırıtmaya devam ederler, hem çocukların duası da kabul olur zaten...

Yırtık pantolon üzerine

Pantolonumun ağı yırtılmış. Artık bir yere mi takıldı, aşındı mı, güve mi yedi bilmiyorum. Ancak tam apış arası dediğimiz yerde 1 cm çapında bir delik var. Bir türlü yenisini almaya fırsat bulamadım. 2 gündür staja bu pantolnla geliyorum. Hem atölyede kirlense de artık kullanılmayacağı için başka pantolonu dayağ kir yapmak istemiyorum. Zaten genelde ayaktayım, ancak çay saatlerinde görülebilecek şekilde oturuyoruz. Artık nasıl şartlandıysam, ayaktayken hiç aklıma gelmeyen delik, oturduğum anda kafamda kırmızı ışıklar yakıyor. Bacak bacak ütüne atıyorum yahut dizlerimi fazla ayırmıyorum. İşte bu anlarda enteresan birşey farkettim. Gözlerim karşımda oturanların apış aralarında kayıyor. Neden bilmiyorum. Etrafımdakilerde de aynı delik var mı diye merak ediyorum. Ben bakıp merak ediyorsam onlar da merak edip bir boşluğumu yakalayıp görebilirler ayıbımı. Düşünmeye devam ediyorum. 3 gün evvel bir adamın apış arasına bakmanın aklıma gelmediğini hatırlıyorum. İnsanları gözlüyorum, pantolonu sağlam insanları. Hiçbirinin aklına gelmiyor, diğerinin pantolonuna bakmak.

Belki de kendi eksiklerimizi kabullenmek için insanların eksiklerini kollamamız. Yeter çoğunluk ile kendimizi rahat hissetme çabamız. Belki de saçı dökülenlerin kellere yüklenmesi bu yüzden. Bir garip şükretme dürtüsü daha altımızdakine bakarak.
Bir "yerini bilme" acizliği, "nerdeliğini" anlamak için bir kerterize başvurmak...

City Lights 'tan bir söz üzerine

Chaplin'in bir filmi City Lights. İyi niyetli, şanssız, saf "şarlo" kör bir kıza aşık bu filmde. Kendisine gazetede okuduğu bir haberi muştuluyor. Habere göre kız ameliyat olursa görebilecek ve şarlo -kendisini bir milyoner olarak tanıyan kıza- masrafları karşılayacağını söylüyor. Kızın yüzündeki aydınlanmayı görüyoruz, 4-5 saniye yüzündeki mesut ifade ile dudaklarının oynadığını görüyoruz. Sonra ekranda iş bu yazı beliriyor.
"Harika, demek ki seni görebileceğim!"

Klişe değil mi? Filme ait evet. Film icabı. Bir körün neler görmek isteyebileceğini nereden bilebiliriz peki. Elbette gözleri olsun ister, elbette herşeyi görebilmek ister, ama neye bakmak ister saatlerce? Biz gözlerimiz görürken neleri görüyoruz? Şimdi sorsalar size tek birşey görebileceksiniz bir hafta boyunca neyi görmek istersiniz deseler var mı cevabınız?
Chaplin sanmıyorum ki burada basit bir film klişesini yaratmaktan ibaret bir iş yapmış olsun. Kendisi ince göndermeleri seven biri olarak filmin çok önemsiz anında sanki çok daha ehemmiyet taşıyan birşeye gönderme yapıyor.
Milyonlarca küçük ihtimal parçacığının, birbirileri ile çarpıla çarpıla herkese ait bir yaşam belirlediğini varsayarsak; "hayatımız" dediğimiz şeyde aslan payını kime yahut neye verirsiniz? İlk anda aklımıza ne gelir? Aşığımız mı? Annemiz mi? Şapkamız mı?
Akışkan zaman, ruh halimizi devamlı değiştiriyor. Bize ait olanlardaki önem sırası da değişiyor. Uzaklaştıkça değerlenmek de, bambaşka birşeyi bambaşka bir şeyin derdinde boğup yok saymak da iş bu aciz insaniyetimizin birer ürünü. Şimdi dışarıdan bakarken basitken bu mevzu her seferinde içine düşmek niye beyhude düşüncelerin? Labirente bilet alıp girdikten sonra çıkışı bulamadım diye kızmaya ne gerek var, tadını çıkarmak varken eşsiz yeşilliklerin. Kontrollü bir kaybolmuşluk yakalamışken hali hazırda, kontrollü olduğunu unutup gerçekten kaybolmaya ne hacet?
Acizliğimiz unutkanlığımız belki de. Salim kafayla eminken yaptıklarımızdan, sarhoş kafa paniklemek elimizde tuttuğumuz kupadan.

Calvino'nun sözleri üzerine

Calvino kendine ait bir üsluptan çok, bir yazarlık duruşu edinmiş bir yazar, bunu söylemeliyim. Birkaç kitabını okudum. Bu aralar "Bir kış gecesi eğer bir yolcu"yu sonlandırıyorum.

Dikkatimi çekmiş;

"bir öykünün yaşatabileceği hayal kırıklığına izin vermemek için başka öyküleri de takip etmek" ten bahsetmiş. Tüm yaşamların birer anlatı haline geldiği dünyamda bu hissiyat bana ne anlatıyor? Keyifli birer paylaşıya mı indirgiyoruz her yaşadığımızı? Tanık olduğumuz yahut içine düştüğümüz hayat parçacıklarını anlatılaştırıp hep biraz dışına koyup kendimizi, olası mutsuz sonlarda acı bir gülümsemeyle başka öykülere mi açık kapı bırakıyoruz?
Her anlatı her öykü anlatma kaygısıyla ortaya çıkar. Anlatma kaygımız, anlaşılma kaygımız, kendimize ait etme telaşımız sanki samimiyetsizleştiriyor yaptıklarımızı. Bu facebook'a koyabilmek için fotoğraf çektirmeye benziyor biraz. Bodruma gittim güneşlendim deniz, kum vs demek için mi acaba seve seve gidiyoruz 7-8 saat yolu?
Sakın, anlatırken karşımızdakinin suratındaki o içine-hafif-kıskançlık-katılmış-takdir ifadesini görmek için yapıyor olmayalım yaptıklarımızı?

Blog amacı üzerine

Zaman devam ediyor.
Ne tam içindeyiz, ustanın dediği gibi, ne de büsbütün dışında. Bir kahraman gibi üstlenemeyiz, bir DC comic karakteri gibi her sayfasına hayatımızı aktaramayız elbette, ama hepten de yoksaymak mümkün değil anlaşılan.
Yaşamaya devam ettikçe, ve bir adım evvelki yerimi bir adım sonrakine bıraktıkça, belleğimin zayıflığına da tanık oluyorum. Zamanın diferansiyel büyüklüklerinin üzerimde yarattığı izlenimler hayatım sonsuza giderken ihmal ediliyor. Bir sonraki gözümde büyürken hemen önceki sanki unutulup gidiyor.
Bense daha hatırlayacak zamanlara gelmediğimi söylüyorum kendime, halen hatırlanacak zamanlardayım. Peki ya hatırlanacak şeylerden geriye ne bırakıyorum; sağda solda karton parçalarına yazılmış birkaç kelime, bir kaç meraklı kulağa fısıldanmış biçimli sözler, belki de biraz acemice verilmiş birkaç poz.
Ya bugün ne hissediyorum?
Peki ya bugün hangi filmin hangi serginin hangi şarkının hangi kitabın beni nasıl etkilediğini nasıl bileceğim.
Zaman zaman tanık olduğum şeyleri KAYDA DEĞER görüyorum. peki nereye kaydediyorum?
Sanırım, artık buraya kaydedeceğim. İçimdeki hissiyatı gün be gün yazacak değilim elbette. Kayda değer değerlerimi ise kaybetmek niyetinde değilim.

Sıkılana kadar, unutana kadar yahut kayda değer şeylerim bitene kadar, başlasın bakalım bu blog..


Fotoğraf: Gözde Mutluer