Gölgelemler üzerine

Bir insan nedir? Bir birey nedir? Karşımda oturan bir numara saçlı, mavi gözlü adamı benden ayıran ne olabilir? Saçları, gözleri, elinde salladığı cip anahtarı aramızda büyük farklılıklar yaratabilir mi? Yaratabilirse bu neyi gösterir? Dış görünüşümüz hepimizi birbirimizden ayırabilecek midir? Peki bir örnek düşünelim o zaman; Bir kısa saçlı, mavi gözlü ve cip sahibi birini daha düşünelim. Hayatın sonsuz dinamizminde bunu düşünmek çok da zor olmasa gerek. Bu iki adamı ne ayırır? Yanlarındaki güzel kadınlar? Sosyal çevreleri? Bunlar tatmin edici cevaplar değil. Demek ki ister istemez insanın iç dünyasına seyahat etmek durumundayız.
Örneğimize devam edelim. Gerçekten karşımda oturan adama her seferinde birinci kısa saçlı, mavi gözlü cip sahibi demek zor olacağından ali diyelim. İkinci kısa saçlı mavi gözlü cip sahibimiz de veli olsun. Varsayalım ki Ali'nin zengin bir ailesi nispeten huzurlu bir yuvası olsun. Yirmi yedi yaşında evlenmemiş kendi başına bir evde belki de kız arkadaşıyla yaşadığını öngörelim. Hayat onu yormamış olsun. Babasının iş yerine gidip gelebileceği, yine babasının parasıyla alınmış bir cipi olsun. Veli ise onun kadar talihli olmasın. On dokuz yaşından beri çalışma hayatına seneler eklemiş olsun. Otuz bir yaşına geldiğinde çalışkanlığının ödülü olarak da bir cip aldığını varsayalım.
Bu hayat deneyimlerinin oldukları insanı biçemlendirmeye yeterli olduğunu düşünebilir miyiz? Hangisi daha candan bir dost olacaktır? Hangisi daha tutkuyla sevecektir bir kadını? Hayat uğraşı ile yorulmamış ve beşeri ilişkilerin dinamiklerinden keyif almaya alışmış Ali'yi mi tercih edersiniz? Yoksa hayatın zorluklarıyla olgunlaşmış ve tüm bunlara rağmen dışarıda bir kahve içmeye fırsat yaratmış Veli'yi mi? Bunları bilmek yetmez mi diyorsunuz? Hayat tecrübelerinin tanımı yetmez mi?
Anlaşılan o ki hayat tecrübeleri de tek başlarına yeterli değil bir insanı tanımlamaya.
Dolayısıyla biraz daha kazıyoruz. Biraz daha derinde aradığımız cevap. Sevgili Ali'miz tatmin duygusunu sevilmekte bulsun. Hayatına hazır olarak sunulmuş tüm zebginliklerini bir rutine indirgedikten sonra yenilerini küçük maceralar olarak betimlemiş olsun.Bir kadını tavlamak örneğin, yahut yeni bir dost kazanmak kendine zafer saydığı şeyler olsun. Öte yandan Veli beşeriyet yönünden cekingenliğini kıracak kadar tecrübe kazanamamış hayat gailesiyle mücadele ederken. Ama içten içe isyan duygusu da taşıyor. Diyor ki içten içe: " siz yanlarında konuşurken heyecanlandığım gözlerinin içine bakamadıklarım. Ne yaptınız ki hayatınız boyunca? Neyi başardınız? Neye amenna deyip neyi reddettiniz? Siz heyecanlanmalısınız benimle konuşurken. Ben beklemeliyim sizin gelmenizi. Kafa patlatmamalıyım sizleri nasıl güldürür , eğlendiririm diye. Beklentilerinizi karşılamak zorunda hissetmemeliyim; bilakis siz çabalamalısınız beni tatmin etmek için. Ama niye burada değilsiniz? Niye yoksunuz? Nerdesiniz?"
Kıymetli Veli'mizi bu itici psikolojiye sokan hayat mıdır? Kendisi midir? Rutin ve olagelmişlik şekillendirebilir mi bizleri tamamen? Etkili elbette peki ya yeter mi formüle etmeye kendimizi?

Bir tomar kağıt gibiyiz, kötü aydınlatılmış bir odaya saçılmış. Alt alta üst üste; kimimiz birimizin altında kalmış, kimimiz odanın korkutucu gölgeleriyle kararmış. Karalamalar, çizikler, ve biçimli çizimlerle dolu üstümüz. Ama yukarıdan bakanlar hangilerini görür? Gölgelerin ardında kalırsa şaheserlerimiz yine de farkedilir miyiz onca kağıt içinden?
Ve ne gelir elimizden odaya dağılıp gölgelenmekten ziyade?

Tablo: Magritte

(yokluğunda)

ve yavaş yavaş zehirledik kendimizi
sonsuza kadar yaşamak gözümüzde büyümüştü
bir o kadar da korkmuştuk ölmekten

Boya üzerine

Kime ait olduklarından emin olmadığımız hayatlar yaşıyoruz. Karşımızda, tam da bizim için duran birçok sureti hayatımıza katıyoruz. Öyle güzeller ki. Öyle sevecen ve sıcaklar ki bazen, kendimizi yakıştıramıyoruz. Bu kadar güzel şeyleri ancak bedelini ödeyerek seyredebileceğimize inandırılmışız. Hiçbir yaşadığımız, duyduklarımızın ve anlattıklarımızın yerini tutmuyor. Anılarımız bile “an”ımızdan renkli duruyor. Anlatırken. Bu yüzden bir adım dışında duruyoruz aldığımız nefesin. Anlatmayı bekliyoruz içselleştirmek, ait etmek için. Çünkü anlatırken hiçbir kısıtlama ile karşılaşmıyoruz. İstediğimiz gibi dillendiriyoruz. Yaşamak içleri boş siyah beyaz bir boyama kitabını andırıyor. Nasıl tanımlanacağını, nasıl değerlendirileceği içine akıttığımız boya ile şekilleniyor. Nasıl anlatırsak, nasıl hatırlamak istersek öyle boyuyoruz onu. Ve geriye ister istemez boyalı bir kitap kalıyor, içindekiler nasıl çizgiler olursa olsun. Keza; marifet boyamaktadır hep, boyama kitaplarında. Çizgiler ister sizin ister başkasının eliyle çizilecektir nasıl olsa, siz nefes aldıkça.
Bu durum çok farklı iki olguyu depreştiriyor içimizde. Hatırı sayılır bir “tam kontrol” ve “aidiyet” hissediyoruz bir kere. “Ben boyarım ve nasıl boyarsam öyle olur kitabım” bilinci ile yaşantımızın bir paylaşı anında nasıl da renklenip, değerleneceğini görerek ferahlıyoruz. Biliyoruz, hiçbir çizgi –biçimsiz de olsa- boşa gitmeyecek. Her yaşantı uygun kelimelerle anılaşacak ve güzel sandığımızın hazinesine katılacak. Mutlu olmak bir tercih olacak, tersinin düşünülmediği…
Öte yandan, romantik hayallerimizin de, aktardığımız renklerle azaldığını ve renksizleştiğini görüyoruz. Şöyle düşünün; tüm renkler elimizdeki romantik renklerden ibaret. Kurduğumuz, düşlediğimiz dünyadan kalanlar. Ve yaşadıklarımızla çarpılan eskizlerimizi hiç olmazsa renklerle toparlamaya çalışıyoruz. Romantik renklerimizi gerçekçi hudutlarımıza aktarıyoruz. Nihayet, fark ediyoruz, azalıyor renklerimiz, hayata aktardıkça. Çünkü hepimiz biliyoruz, romantik renklerin “ en parlaklığını”, “kendiliğindenlik”, “ istendiği gibi olması” sağlıyor. Bizse yaşadıklarımızın çarpıklığı karşısında yaşamımızı düzeltmek için daha çok boyuyoruz. Daha çok anlatıp, daha çok uğraşıyoruz. Esas emeği yaşarken değil, yaşadıklarımızı sahiplenirken harcıyoruz. Sonuçta o kadar çok uğraşıyor öyle boyuyoruz ki; bir kabulleniş çerçevesinde sahiplendiğimiz anılardan kafamızı kaldırınca bir şeyi daha fark ediyoruz; gayri ne kendiliğindenlik kalmış geriye, ne de istendiği gibi olmasını sağlayabilmişiz hayat sayfalarının; hüzünleniyoruz, hayatımıza akıp soluklaşan ve azalan romantik renklerimize uzaktan bakıyoruz.
Bunları bilmek hiçbir şeyi değiştirmiyor. Yine anlatıyoruz, yine düşlüyoruz. Ve uydurmak için bir daha, bir daha uğraşıyoruz. O yüzden çok seviyoruz filmleri, bu sebeple mutluluğunu anlatıyoruz arkadaşlarımızın; bizlere hazır geldikleri ve hayal kurdurup bizlere renk kattıkları için. Böylece bir parça daha güçleniyoruz belki, yahut yelkenleri bir sağanakla daha şişiriyormuşuz gibi hissediyoruz. Hayal kuruyoruz; yıpranmış bir fırça, bulanık bir suyla çarçur edecek bir kutu boya edinmek için. Bir şaheser yaratma umuduyla…

Resim: Lara Çilek Lohse
Fotoğraf: Tuğçe Kılınçlı

Yazılagelmiş bir yarım öykünün yazılmaya devam etmesini teşvik amacıyla parça parça yayınlanması silsilesi-2

“Sesin bir yerden sonra, zararlı haşareleri kaçırmaya yarıyor ancak. Sen mi daha boşsun yoksa konuşmaların mı diye düşünürken bile, günlük ortalama düşünmenden daha çok düşündüğümü farkediyorum. Beynin o kadar işlevsiz ki omurgan da olmasa ne yapacaktın acaba. Büyük bir istikrarla takip ettiğin moda ikonalarının ses tonu bile, bahsettikleri konular bile aptal yüzüne yerleşmiş. Uzaktan bakıyorum sana. Kıyafetlerin modacıların imzalarını taşıyor. Saçlarını bir filmde gördüğüme yemin edebilirim. Konuşmalarını TV’de dinledim. Gülerken göğüslerini öne çıkarmana bile porno filmlerde rastlamıştım. Düşünüyorum. Sana baktığımda orijinal gördüğüm tek şey kıyafetlerin.
Merak ediyorum. Senin sürdüğün hayatı sürdürmek nasıl olur merak ediyorum. O kadar çoksun ki. O kadar çok var ki senden. Çok mutlu olacağımı hissediyorum. Pembe bir uyum balonu ortasında, yüzümde aptal bir sırıtış, ufak dertlerim ve önemsiz sevinçlerimle, tüm yaşadıklarımı bire on mercekle görüp, bire yirmi mercekle anlatarak yaşarım. Kıskanıyorum seni. Formulünün basitliğine gıpta ediyorum. Saçına verdiğin önemi daha insani konulara vermemenin içinde en ufak bir rahatsızlık uyandırmamasına gıpta ediyorum.”
Bir kafedeyim şimdi. Geleli yarım saat olmuş olmalı. Yarısı yenmiş tostumdan soğuyorum. O da zaten soğumuş olduğundan iyi anlaşıyoruz. Garsonlar masaları geziyor, sipariş alıyor, tezgah arkasında muhabbet ediyor,- belki de benim gibi- garip müşterilere bıyık altından gülüyorlar. Solumdaki aynaya takılıyor gözüm. Saçımın arkası yine kabarmış, eğreti bir yele gibi duruyor. Berbere gitmeyi midem kaldırmıyor. Kimse ile konuşmak istemiyorum. Saçımı tarif etmek istemiyorum. Selamın aleyküm demek istemiyorum. Sırf bu yüzden saatlerce yürüyerek hiç bilmediğim bir kafeye oturdum. İlk girdiğimde, hiç kimsenin dikkatini çekmemiştim. Sessizce kenar tarafta bir yere çökmüş bakınırken garson geldi yanıma ne istediğimi sordu. O kadar istemiyordum ki konuşmak menüden birşeyler gösterdim. Adam “tost mu” diye üsteledi. Bu noktada nereden geldiğini bilemediğim bir dürtüyle elimi kulaklarıma sonra ağzıma götürdüm ve sağır dilsiz olduğumu işaret ettim. Şimdi düşününce nereden çıktığını bilmiyorum ancak halen oyunumu sürdürüyorum. Tek bildiğim konuşmak istemediğimdi. Garson yüzünde allak bullak bir ifadeyle ayrıldı. Dudaklarım hala birbirine tutunuyordu. Aralarındaki zoraki bağı hissedebiliyordum. “ istemiyor birinden biri, bir diğerini. Sevmiyor aslında ama ne seçeneği var ki o bir diğerine kenetlenmekten başka. Artık kabullenmişler birbirilerini. Konuşmayı ve yemek yemeyi seviyorlar dolayısıyla. Çünkü ancak o zaman sırf kendi başlarına kalabiliyorlar. Uzun tutmak cümlelerimi bu yüzden geliyor demek ki içimden. Demek – konuşkanlık demek hafif kalacak- gevezeliğim bu yüzden. Ah sevebilseydiniz birbirinizi. Sizi bir arada tutmak keşke bu kadar yalana ihtiyaç duymasaydı. Sevgili dudaklarım. Üçümüz için de ne boktan bir durum. Altın beklerken gümüşe tamah etmek ne acı.”
Düşüncelerimi yine öte masadaki sarışın kıza çeviriyorum. Bu sefer daha içgüdüsel dürtülerime meze oluyor. Kulağıma yaramazca şeyler fısıldadığını sonra yavaşça dizlerinin üzerine çöktüğü canlanıyor kafamda. Dudaklarım şaşkınlık ve zevkle açılıyor bu sefer. Hafif inlemeler ve zevk nağmeleri. Halen dizlerinin üzerinde kıyafetlerini çıkarıyor. Gömleğimin düğmeleri çözülüyor kendiliğinden. Birden başka bir sahneye geçiyoruz. Ben yatıyorum o ise üzerime oturmuş tatlı tatlı dansediyor. Göğüslerini kapatan son parçayı da çözüyor arkasın..”
“Buyrun!” Garsonun sesi yükselmiş. Ne yapmam gerektiğini kestiremiyorum ilk anda. Kafamda parçalanan fantezim beynime batıyor, garsona karşı içimi hınçla dolduruyor. Sonra sağır ve dilsiz bir adam ne yapar acaba diye düşünüyorum. Sesini duyduğumda kafamı kaldırmıştım. Oyunumun ortaya çıktığını düşünüyorum ancak bozuntuya vermiyorum. Hayatında “özür” dilemesi gereken tüm eksik insanlar gibi sıcacık gülümsüyorum. O da sesini yükseltmenin saçmalığını anlayarak mahcubiyetle yanımdan ayrılıyor.
“Cinsellikle herşey nasıl da güzelleşiyor. Zevk vaatleri ile nasıl da kabul görüyor herşey.” Düşünüyorum. Biraz evvel hakaretler yağdırdığım kızı nasıl da arzuluyorum şimdi. Bu kadar basitçe bu iğrenç yaratığı beynimle seviştirdiğime inanamıyorum. Hayvanlığımdan tiksiniyorum. Doğamdan tiksiniyorum. Sarışından tiksiniyorum. Masaya fazlaca para bırakıp dışarı fırlıyorum.
Dışarıda yine mart yağıyor. Kasvet, ıslak hüzün ve bu sefer güzel olmayan bir toprak kokusu. Yağmurdan çürümüş. Aklıma yemyeşil çimlerden ziyade, toprağın üstüne fırlamış solucanlar geliyor. Pembe boğumları midemi bulandırıyor. Kusacak gibi oluyorum. Midemdeki az çiğnenmiş tostun cıvık tadı genzime doluyor. Derin derin nefes alıyorum. Ceketimin yakalarını kulak memelerime yapıştırıp, hızlanamadan yürüyorum. Yağmur hızlanıyor. İnsanlar koşuşuyor etrafımda. İliklerime kadar ıslanıyorum. Apartman boşlukları, tente altları sigara dumanı ve titreyen insanlarla doluyor. Ortak bir uğraşa koşuşan, hep birlikte ıslanan insanların neşeli sesleri gökgürültüsünden duyulmaz oluyor. Yürüyorum. Yavaş yavaş titremeye başlıyorum ancak bir türlü hızlanamıyorum – sanırım hiç birşey düşünmeyip öylece yaptıklarımı içimden geçirmekten yavaşlığım- Kundera’nın artık orjinalliğinden bahsedile bahsedile eskimiş teorisini düşünüyorum. Biraz hızlanır gibi oluyorum. Sığınan ve koşuşturan insanların arasında ve yargılar bakışları altında sırılsıklam ilerliyorum. Sokağın köşesinden işte tam bu anda dönüyorlar. Tek bir şemsiyeye sığınmaya uğraşan iki fingirdek sevgili. Tüm filmlerin vazgeçilmezleri ıslak dudaklarını, kızarmış burunlarını birbirlerine sürtüyorlar. Nasıl olduğunu anlayamadığım bir biçimde halen koşmaya devam ediyorlar. Kız ısrarla sokulmaya, adam ısrarla sarılmaya çalışıyor. Eğreti koşuşları, şemsiyenin kontrolsuz hareketleri ile ıslanıyor. Kız adamı seviyor. Adam kızı seviyor. Mide bulantım dayanılmaz hale geliyor. Kusuyorum.

Kel solist üzerine

Keyifli bir geceydi. Keyifli bir mekanda çok keyifli bir insanla beraberdim. Böyle anlarda insan dışarıya daha çok çıkmalıyım diyor kendi kendine. İyi hissetmesinin sebebi dışarı çıkmasıymış gibi. İnsanlar epey ilgiliydi o akşam çıkan gruba zira biz de o grubu izlemeye gitmiştik. Mekanın, grubun bir ehemmiyeti yok. İnsanların da bir ehemmiyeti yok aslında. Ancak gözüme takılan bir hadise var ki hem çok güldürdü beni bir yandan da ufak bir tespite sürükledi.
Bir rock grubunun kendine ait bir çizgisi olur genellikle. Biraz protest, hırpanidir ve kaptırmışlık içerisinde müziklerini ifşa ederler. Bu çoğu zaman grup üyelerinin yaşam felsefesini yansıtır, hayat görüşlerinin doğal bir ifadesidir. Rock müziğinin ruhu insanı biraz buna iter. Ancak günümüzde herşey gibi bu da kalıplaşmış ve metalaşmıştır. İlk ortaya çıkış safhasında belirli kaygı ve beklentiler içerisinde oluşmuş müzik tarzı ve grup imajları zaman içerisinde kemikleşmiş, kitleler tarafından kabul görüp takdir topladığı için bir çok müzisyen için izlenecek bir yol haline gelmiş. Zamanında müzisyenler muhalif duruşlarını doğallık içerisinde ifade ederken, "rock'çı" olmaya çabalayan bir sürü insan kendilerini göstermek için kabul görmüş bu tarzı benimsiyor. Gel gör ki yapay olan herşey gibi bu da kendini gizleyemiyor. İzlediğimiz grup tam da bu durumun tuzağına düşmüştü. Esasında içerisinde olmadıkları bir zümrenin ve sahip olmadıkları bir altyapının tecellisini önümüze koyarlarken ne kadar komik göründüklerinin farkında değillerdi. Sahne ışıklarının parıltısı ve körediciliği içerisinde öyle eğreti hareketler yaptılar, müziklerinin önüne kendilerini öylesine koydular ki, müzisyenliklerinden ziyade kendini gösteren şovmenliklerine tanık olduk. Yakaladıkları başarının altında nasıl ezildiklerini küstahlıklarından anladık. Şimdi onca alkışın ardında mütevazi kalabilmenin ve işini, müzisyenliği ifşa etmeye devam etmenin ne kadar da büyük bir meziyet olduğunu anlayabiliyorum.
İnsanlar ilgi ve takdirin yaptıklarına serbestlik kazandırdıklarını sanıyorlar bazen, halbuki sahne ışıkları yalnızca çiğliklerini parlatıyor.

Renksiz üzerine

Varoluşumuzun sıradanlığı makbul müdür? Yani yaptıklarımızın olduklarımızın aslında yüzyıllarca ve yüz milyonlarca insanca yapılıp olunduklarını bilmek rahatlatmalı mı bizi? Farklı olmalı mıyız? Uyuşmalıyız belki de. Hayatımızı kendimize özgü sanmalıyız. Oturduğumuz kalıpları es geçmeli, görmemeli, bir evvelki yağmurun da aktığı oluklardan biz de akmalıyız. Oluk bizi nereye götürür elbette bilemeyiz akmadan. Peki ya farkındalığımız arttıkça, ve oluğun izleyeceği yolu tahmin edebileceğimiz seviyeye geldiğimiz zaman ne demeliyiz kendimize. "Bunlar normal korkma ve tadını çıkar" mı demeliyiz? Kapıldığımız sıradanlık dürtüsü rahatsız edecekse ya hep bizi. Büyük gezgin demişti ki " hayattan anlayan biri için emin bir yol kadar hüzünlü birşey yoktur." Haklıydı. Bir adım ötesinden emin olmak, üç adım ötesini aşağı yukarı tahmin edebilmek ne kadar da sıkıcı yeni şeylere acıkanlar için. Ancak kendisi belki de önemli bir noktayı kaçırmıştı. Bir yolun eminliğinden hüzünlenebilmek için hayatı anlamak gerekir. Ve hayatı anladıkça yoldan daha da emin oluruz. Farkındalık eminliği, eminlik farkındalığı tetikler. Ve bu döngüden bize kalan hüzün oluyor sanırım. "Ben ne olayım"ların acaba "ben neyim"e dönüştükleri zaman içimizdeki o minyatürleşen, sesi incelen ümit timsali genç bir dalga konusu oluyor sanırım gitgide.
Anlamak her zaman riski azaltır şüphesiz. İnanaraktansa anlayarak hareket etmek, başımızdan türlü belayı savuşturur. Peki ya bedeli? İnanmaya inanmaya bir robot gibi bir kod parçacığı gibi tekrar tekrar aynı damıtımları mı sürmeliyiz hayatımıza?
İnanmak. İnsan olmanın belki de en hassas ihtiyacı. Hassas ki en ufak tepkilenmemizde inancımıza değil, inanca olan ihtiyacımıza güvenimiz sarsılıyor. Boşa çıkan hayaller her seferinde kendimizi sorgulatıyor. Halbuki anlayışımız hatalarımızı da anlamlandırmaya yaradığından eninde sonunda elimizde hep kocaman bir "anladım" kalıyor.
Anladıkça sıradanlaşıyor işte herşey. Açıklanabilir, kodlanabilir, tahmin edilebilir bir tanımlamaya indirgeniyor. Herşeyi anlıyoruz, biliyoruz.
Aferim bize.
En nihayetinde renksiz bir varoluş kalıyor...

Fotoğraf: Zeynep Acararıcın

Yazılagelmiş bir yarım öykünün yazılmaya devam etmesini teşvik amacıyla parça parça yayınlanması silsilesi-1

Araya 8 saatlik uyku girmemiş gibi başlıyor mesaisi zihnimin; “Sabah hüznü diye birşey var mıydı? Yani bu terimi kullandığımız bir durum var mı? Hani sabah ereksiyonu gibi mesela. Yani birçok insana birçok sabah olan birşey. Çaldıkça kafama çakılan çivi sesine benzeyen alarmıma bir yumruk atmak istiyorum. Gerçi o da yumruk olmayacak, belki bir tokata benzer. Çünkü mal kıymeti bilmeyi bir miras gibi bıraktı ailem bana. Hiçbirşeyin çöp olamadığı evim tam bir çöp ev bu sıralar. Garanti belgeleri, yarım kalmış kitaplar, çiğnenmiş ancak tadı kaçmamış sakızlar, katıldığım birkaç toplantıyı hatırlatan eşantiyon kupalar, kullanılmaya kıyılamamış renk renk post-itler.” Sıkılıyorum sabah sabah düşünen beynimden.
Çirkin bir koku var evde. Uykunun dışıma kustuğu pisliklerim çarşafa bulaşmış, yıkamalıyım. Mutfağa doğru ilerliyorum. Ferah bir adım atmak mümkün değil. Kıyafetler, yığınlanmış kitaplar, işaretlenmiş broşürler, aralarında kalem kalmış defterler.. Yeter!! Fazla çalışıyor beynim, gereksiz ve yararsız çalışıyor.
Temiz bir kupa arıyorum. Su kaynamaya yüz tutmuş, sessizliği bozuyor. Çeşmenin içinde yarısına kadar su konmuş iki kupa var. Su diniyor. Yeni bir kupa kirletmek istemiyorum. Yıkamak için sarfedeceğim efor gözümde büyüyor. Halbuki kirlilerden bir tane kullanmak için şimdi yıkamak gerekecek. Eforu erteliyorum. Kolumu kaldırıp kupaların durduğu rafa uzanıyorum. Koltuk altımdan ayıplarım buharlaşıyor. Kahveden vazgeçip duşa doğru yürürken düşünüyorum; “niye ayıp olsun ki, bilerek isteyerek terlemedim ya.”
Kirli sepetine kısa süren bir striptiz yapıyorum. Eminim zerre zevk almamıştır. Ağzına kadar dolmuş olmasına evin halini gördükten sonra şaşırmıyorum. Çamaşırları yıkamalıyım.
Duşa girdiğim an, kafamdaki düşüncelerden en önemli görüneni seçmiş olarak buluyorum kendimi. “Bir hatam yoktu ki” diyorum kendi içime. Boruların içinde kalan soğuk su yüzüme vuruyor. “Yani ben birşey yapmadım. Git mi deseydim evime gelen insana. Bir hayvan gibi yaşanmışlıkları bir kenara atıp, benim bu mart ayında başka partnerim var, git yağmurda ıslan mı deseydim.” Kombinin suyu nihayet omuzlarımı haşlıyor. “ Yapmadığımız hataların bedelini ödemek insan olmanın bedeli anlaşılan. Bak duştayım işte, bana ait olmayan ayıplarımdan temizleniyorum” şampuan yeni alınmışlığıyla avucuma boca oluyor. Dikkat de etmiştim halbuki. Ziyan olan yeşil jele bakıyorum. Kafam meşgul duştan çıkıp nasıl giyindiğimi hatırlamıyorum.
Kafamdaki havluyu omuzlarıma alıyorum. Bu sabah nispeten daha aydınlık sanki. Suyu tekrar kaynamaya bırakıyorum. “Mart ayı şaşırtmıyor yine. Ayların en berbatı. Şüphesiz en sevmediğim ay. Öyle sevmiyorum ki, ramazana denk gelse ve onbir ayın sultanı dese mahyalar, güler geçerim.” En kötü tarafı martın –herşey gibi sanırım- vaatlerde bulunması ve hiçbir zaman karşılamaması. Bize okulda öyle öğrettiler. Aralık, ocak şubat kıştır; mart, nisan, mayıs bahar. Bahar havası beklerken aralıktan kalma montları giymek sinirli bir hal, ufak çaplı bir isyan yaratıyor içimde. Halbuki mart’a yüklendikçe yükleniyoruz. O ise her sene kendisi gibi davranmaya devam ediyor. Suç sende değil zavallı Mart, senden, olmadığın birşeyi bekleyenlerde.”
Yüzümdeki hafif tebessümü farkediyorum. Düşünce trenimden indiğimde kendimi kahvemi yarılamış, günün ilk sigarasını söndürürken buluyorum. Ayaklarım sehpaya uzanmış. Alelacele, adeta çıplakken odaya biri girmiş gibi hızla ayağa kalkıyorum. Tezgahın üzerinde duran sigaralarımdan bir tane daha çıkarıp çakmağı cebime atıyorum. Dışarıda, nicedir özlediğim güneşe karşı içeyim istiyorum sigaramı. Uzun süredir kapalı kalmaktan yerine iyice oturmuş balkon kapısını zorluyorum. “Aynı yerde kalsam uzun süre. Yahut aynı şeyleri yapsam aylarca ve devamlı. Ve aynı şeyleri hissetsem üstüste hergün. Hani ben farkında bile olmasam kapalı olduğumun. Yalnızca kapalı olsam, kapalı olduğumun farkında olacak kadar bile açık yerim kalmasa. Hep seni düşünsem mesela. Bana yaptığın haksızlığı tekrarlayıp dursam kendime. Kısaca şimdi olduğumdan farklı en ufak birşey yapmasam, benim de açılmam zor olur mu acaba? Açılmam için birileri de zorlamalı mı beni...

Fotoğraf: Can Esmer

İstek üzerine

Ne isteriz? Birşeyler isteriz her zaman. Değişmeyeceğinden emin olduğumuz azınlık şeylerden biridir, birşeyleri isteyeceğimiz. Bu doyumsuzluk değildir. Her şeyin rayında gittiği zamanlarda bile hiç olmazsa yataklı bir vagon isteriz örneğin. O da varsa hayatımızda, büyük bir tutkuyla olmasa da istediğimiz birşeyler olur.
Bu içgüdüsel dürtü ucuca eklenerek yaşantımızı oluşturuyor sanırım. Yapmak zorunda olduklarımızın haricinde yapmak istediklerimiz şekillendiriyor rutinimizi. Bu hayalleri yaşamak anlamında anlaşılmamalı. Bazen kaytarmak isteriz. Çay içmek isteriz, muhabbet etmek, sevişmek isteriz. Bunlar hayallerimiz değildir. İsteklerimizdir. Ve biz farkında değilken, diğerleri ile birleşerek hayatımızı oluşturacak bir tecrübe halkasını tamamlar.
Bu isteklerin farkındalığı ancak varlıkları ile yadedilir içimizde. Hiç "ben aslında sık sık çay içmek isterim" demeyiz örneğin. Çay içmek isteriz, içeriz ve başka şeyler istemeye başlarız. Çay içmeyi sevdiğimizin farkındayızdır ancak bu isteğimizin farkındalığı değil, olduğumuz insanı tanımlayan bir mastardır.

İstekler anlık olmaktan çıkıp daha uzun süreleri etkileyecek vaatler haline geldiğinde, hayallerimiz olurlar irili ufaklı. Artık rutin içerisinde bahisleri açılmaya başlar. Bu noktada farkında olmadığımız bir ayrım yapar zihnimiz. Olduğumuz insanda bir değişikliğe sebep olmayacak, yaşantımızda birşeylerin iyi gitmesine tekabül eden isteklerimizden "istiyorum" diye bahsederiz. Öte yandan, olduğumuz insanı değiştirecek şeyler, iyice uzak gelir bizlere ve bu sefer " kendim için bunu istiyorum" gibi yakınlaştırıcı yahut hayalin uzaklığını teselli ettiğini düşündüğümüz girizgahlar sunarız. Bunu bilinçli yapmayız bahsederken. Ama zihnimiz, sanırım, oluduğumuz, olabileceğimiz ve olamayacağımız şeyleri bilincimizden daha iyi tartmakta. Hissiyat dediğimiz şey bu sanırım, açıklama ihtiyacı duymadan ve ağzını açmadan kafamızın içine fısıldayan cüce. Ve onu dinleyemediğimiz gibi yok da sayamayız. Hayat aktıkça isteklerimizi uzak ve yakınlığı belli etmeye başlar kendini. Cüce fısıldar. Gerçekleşmesi yakın isteklerimiz, içimizde yerlerini iyiden iyiye kurarlar. Uzaklar hafifçe siyaha düşer, kaybolmasalar bile anılaşırlar. Cüce fısıldar. Ve biz yapabildiklerimizi istemeye başlarız artık.

İstekler olduğumuzu değiştirmek adınadır bazen. Yaşam acemiliklerle doludur ve kabullenememe çoğu kez bir acemilikten ibaret olur. Olduğumuzu kökten değiştirebileceğimizi düşünmek daha evvel değişmeye çalışmamamızın göstergesi gibidir. Olduğundan vazgeçmek, daha iyisini "olmak" için yaptıklarımızın büyük olasılıkla beyhude olduklarından haberdar değilizdir daha. Umut vardır. Ama denemeyenlerin umudu yanılmamışların umudu hep daha renklidir. Değişme isteği değişmeye çalıştıkça değişe hayaline dönüşür çoğu zaman. "Değişeceğim" ufak bir motivasyon cümlesi iken yaşadıkça bir "büyük konuşma" olur.

Olduğumuzu değiştiremeyeceğimizin kabulünde ise artık istekler şekillenecektir. Cüce istediğini söylemiş ve nihayetinde istediğini de elde etmiştir. Hissiyatımızı bilincimize yansıtmış, örneğin değişemeyeceğimizin şüphesini bir kabullenişin kesinliğine taşımıştır. Değişemeyeceğimizi anladıkça, değişilmediğini düşünürüz biz. Çünkü yapamadığımız şeylere içgüdüsel olarak yapılamayan şeyler olarak bakmaya başlarız. Ve yüksek perdeden konuşuruz yine; "insanlar değişmez".

Eskiden değişmesini istediğimiz olayları, insanları, hatta kendimizi bu halleri ile isteyip istemediğimizi tartışırız. İsteklerimiz artık gerçeklik zeminindedir. Bu durum daha umutsuz ve heyecansızdır şüphesiz. "Ah şu iş şöyle olsa ne güzel olur" diye ağzımızdan dökülen kelimeler artık kafamızın içinde " ben bu işi istiyor muyum acaba" şeklinde muhakemelere dönüşür.

Kanaatkar olmak belki de bu yüzden çok rahatlatıcıdır. Kanaatkarlığın bir erdem olduğu düşünülür -ki muhtemelen de öyledir- ancak en nihayetinde kanaatkarlık yine en çok kanaatkar kişiye yarar. İstekler azaldıkça beklentiler düştükçe memnuniyet artar. "Oluş" yahut "olan"a dair tüm kaygılarımız, bir kabulleniş "olur"una gelir. Mutluluk zahmetsiz ve sıradan olur.

İyiliği yahut kötülüğü tartışılır bu sayageldiğim durumların. Yalnızca doğal olduklarını biliyorum. Kişiden kişiye algıdan algıya farkeder hangisinin tercih edilmesi gerektiği. Ama fikir sahibi oluyor insan en azından. Yaşadığı şeyin doğal olduğunu bilmek insanın en temel ihtiyaçlarından biri, sanki yaptıklarına bir bahane gibi. Ve yanlış yapmaktan da korkarız, hatalar, başarısızlıklar bahanesiz oluşmamalıdırlar.
Ama bazen hata hatadır. Ve bazen başarısızlığın bir bahanesi yoktur. Biz yapmışızdır hatayı ve o hatayı mertçe göğüslemesi gereken kişi de bizizdir. İsteyip istemediğimiz şeylerdeki normalliği aramaya başlamak işin aslında biraz kolayına kaçmaktır. Hareket ve tutumlarımızın sonucunu kötü olarak değerlendirmeye başladığımız zaman " yapabileceğim başka birşey yoktu" diyebilmek isteriz en azından. Dolayısıyla istediklerimize de hepten dikkat ederiz. Ya meşrulaşmalıdır isteklerimiz yahut da cesaretimizi ortaya koymalıdır. Yalınca kabullenemeyiz hiçbir zaman içimizden gelenleri. Üstüne üstlük istediklerimizi bu kadar meşrulaştırmaya ve benzetmeye çalışırken kendimize özgü sanmak hislerimizi...
Eminim ki cüce çok gülüyordur.

Fotoğraf: Hasan Okyar Bayraktar

Konuşarak Düşünme üzerine

Düşünmek için bazı zamanlar konuşmaya ihtiyaç duyuyorum. Konuşurken ağzımdan dökülen sözcüklerin gelişini o kadar iyi anlıyorum ki, karanlık bir sessizlikte bunu yapamayacağımı biliyorum. Özellikle derin diye tabir ettiğimiz şeyleri. Hayat üzerine yahut yaşadıkça çıkardığım sonuçlar üzerine bir takım değerlendirmeler yaparken, her ne konuda olursa olsun, karşımdaki insana birşeyler anlatırken hiç düşünmediğim daha evvel aklıma getirmeyi dahi ummadığım değerlendirmeler, sanki elimden okuyormuşumcasına sıralanıyor. Belki daha evvelden farkettiğim ancak üzerine düşünmeyerek gerilerde biryerlere hapsettiğim düşünceler bunlar, belki de hakikaten o anda aklıma gelen şeyler bilemiyorum. Bu konuşmalar esnasında ortaya attığım şeyler, varlıklarını genellikle 2 günden fazla koruyamıyorlar. Bu gündelikleri yazmamın bir sebebi de bu.

Tüm ders kitaplarının değişmez bir işleyişi vardır. İster ilkokul ister fakülte dersi olsun, önce konu anlatılır, daha sonra verilen örneklerle konu “pekiştirilir”. Az da olsa buna benziyor, konuşma – düşünme ilişkisi. Paylaşılan anı ve yaşantıları anlamlandırmaya çalışırken yani anlatırken, anlamadığımı sandığım şeyleri benimsemiş ve bir şekilde çözümlemiş oluyorum. Hayat örnek çözdükçe zenginleşip genişliyor, örnekleri gözden geçirdikçe de “pekişiyor”. Bu konuşurken düşünme hadisesi yeni değil elbet. Kendimi bildim bileli, aklıma yerleşmiş çıkarımlarımı düşündükçe yanlarına ilişik konuşmalarımın çoğunu hatırlıyorum. Ama böyle bir genelleme yapmak için bir hayli zaman ve konuşma geçirmek gerekiyormuş. Ama artık eminim, konuşmak düşünmeme çok yardımcı oluyor. Örnekleri tekrarladıkça hayatın çözüm yolunu ezberlemekten çok öğrenmiş gibi hissediyorum.

Dost kavramına iştahlı yapım bu durumla ilintili olsa gerek. Herşeyi anlamaya, çözümlemeye meyilli olduğumdan kelli, bana bunu sağlayacak muhabbeti ortaya koymak adına dostluklar başka bir mana kazanmış oluyor. Mana olduğunu tekrar vurguluyorum, amaç değil. Zira amaçlı dostluk olmaz. Olsa olsa amaç sağlayan dostluk olur.

Nazım'a selam olsun

Fotoğraf: Nazım Keskin