Çıplaklık üzerine

Modern sonrası edebiyatta ve düşünüşte bir benzetme vardır. Sözlük çıkmazı yahut sözlük paradoksu diye geçer. Anlatmak istediği kabaca şöyle özetlenebilir; her "şey, bir başka "şey" üzerinden tanımlanır dolayısıyla gerçeklik yoktur, yalnızca bir tanımlama ve kabullenişten ibarettir. Bir kelimeye sözlükten bakarsınız, örneğin kalem yazı yazmak için kullanılan alet der sözlük sonra yazıya bakarsınız, başka bir tanım ortaya çıkar. Ancak yeni tanım da farklı tanımların kontrol edilmesine sebep olacaktır. Böylece sözlükten asla çıkamayız.
Aynı şeyi yeni icatlarda da görürüz. Örneğin walkman ilk çıktığında "portable casette player with in-ear speakers" yani "kulakiçi hoparlörlü taşınabilir kaset çalar" şeklinde piyasaya sürülmüştü. Walkman yeni bir tabirdi ve tanımlanabilmek için aşina tabirler kullanılmıştı.
Sosyal yaşantıda da bunu yaparız. Daha evvel de bahsettiğim gibi; karşılaştığımız yeni şeyleri hayatımızdaki bildiğimiz şeylere indirger anlaşılır kılmaya çalışırız. Çözümleriz. Çözümlendikten sonra yeniliği ve orjinalliği kaybolur.
Kendimizi çözümleyebilir miyiz peki? Daha doğrusu çözümler miyiz? Bunu ister miyiz? Her davranışımızdaki motivasyonu, varoluşumuzun sebeplerini bilerek, orjinalliğimizi kaybetmek ister miyiz? Bu soru ister istemez Marx'ın ortaya koyduğu "Dünyanın büyüsünün bozulması" kavramını aklıma getiriyor. Marx bu tabiri kapitalist düşünce yapısının ve nedensel yaklaşımın kümülatif dünya algısına etkisini açıklarken kullanmıştı elbette. Ancak düşüncemi açıklarken bu örneğin kullanışlı olacağını düşünüyorum. Marx'a göre bilimsel açıklamalar dünya üzerindeki mistisizmi kaldırmasa da epey zayıflatmıştır. Bir bir maddeleşen kavramlar, üzerlerine yazılmış masal ve kabullenişleri kaybetmiş, nedenleri ile ortaya koyularak metalaştırılmıştır. Bunun iyi birşey olup olmadığı "bakan göze" göre değişecektir. Aynı durumu kendimizi anlamak için düşünürsek, kendimizi ve yaşam motivasyonumuzu tam olarak anlarsak bu bize kullanabileceğimiz ölçüde bir bilinç kazandırır. Amaç ve ödevlerimizi gerçekten olduğumuz ve yapabildiğimiz şeylere göre düzenler, tepkilenmelerimizi bu devinimle kontrol altında tutabilir; en nihayetinde "tutarlı" ve "kendimize yakışır" şekilde yaşayabiliriz. Bununla birlikte bu tam kavrayış durumu orjinalliğimizi ve "bilinmeyenin çekiciliğini" de ortadan kaldırabilir. İndirgenmekten hoşlanmayız doğal olarak, peki gerçekten çözümlendiğimizi hissedersek ne düşünürüz?

Bu durumu tartışmamın sebebi buna benzer bir hissiyata kapılmış olmam aslında. Albert Camus'nun hep vurucu bir yanı vardı zaten benim için. Günlük bunalımların, insani kaygıların iyi bir çözümleyicisi olarak nedense hep bir gaddarlık ve soğukluk hissetmişimdir yazdıklarında. Sanırım bu durumun sebebi tamamen olmasa da hayat görüşümün önemli parçalarını çözümleyebilmesidir. Yine buna benzer bir duygu yaşadım. Ancak bu seferki sanırım en ağır olanıydı.
Nasıl ve ne konuda çözümlediğinin esasen bir önemi yok. Bu noktada mühim olan bu durumun üzerimde yarattığı hissiyat.

İlk okuduğumda kendimi çıplak hissettim. Üzerimdeki hiçbirşey gerçekte olduğum şeyi maskelemeye yetmez olmuştu. Anlaşılmak daimi kaygılarımdan biriydi. Ya çözümlenmek? Nasıl titrediğimi halen hissedebiliyorum. Korkmuştum. Bu yüzden Camus'ya gaddar diyorum sanırım. Soğuk gelmesinin sebebi çıplaklığımla üşümüş olmam olsa gerek. Kendisinin bana getirdiği bakış açısı ürpertiyordu belki, ancak birçok şeyi de anlamlandırmaya yarıyordu. Yapmakta ve hissetmekte olduğum şeyleri daha anlaşılır kılmıştı bu durum. Ne yapıp ne yapamayacağımı daha iyi ölçebiliyordum sanki. Üzerine düşündükçe, ürpertim geçtiği gibi üzerime de bir rahatlama geldi. Bir kez daha okudum. Bağnazlığım ve kabullenememezliğim ile atladığım yeni şeyleri tekrar idrak ettim.
Çözümlemek dürtüsü ile güdülmeye alışmışken bir anda çözümlenmiş olmak farklı bir durumu ortaya koydu. 60 sene evvelden seslenen bu adamın karşısındaki çıplaklığım elbette suni ve geçiciydi ancak kendi kendimi çözümlemiş olmam kaçılacak bir durum değil biliyorum. Bir yandan yer yer yadırgadığım yaklaşımıma bir liman bulmuk beni rahatlatırken öte yandan, 4-5 paragrafta anlatılabilecek kadar basit bir varoluşa da karşı çıkıyorum.
Görüldüğü üzere çıplaklık hissi bir telaş uyandırıyor. Örtecek birşeyler aramaya başlıyor insan yahut hızla bir zemin hazırlamak istiyor çıplaklığına. Peki çözümlediklerimiz? Onlara da az da olsa bu duyguyu yaşatıyor muyuz? Belki de bu yüzden akıl almaktan hoşlanmamamız, yararımıza da olsa istemiyoruz bizi bizden daha iyi anlayan birinin varlığını kabul etmeyi.
Bir dönüm noktası burası. Daha fazla çözümleyip daha fazla soyunup "büyümüzü bozmalı mıyız" yoksa bir noktadan sonra artık serbest mi bırakmalıyız zihnimizi? Daha da önemlisi zihnimiz bizi rahat bırakır mı? Bu soruların cevaplarına sanırım biraz daha var...

Tablo: Delvaux